Nghị quyết 205 được Quốc hội thông qua ngày 24/6/2025, lần đầu tiên cho phép Viện Kiểm sát nhân dân (KSND) khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền lợi của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công cộng. Đây là một bước tiến đáng chú ý, không chỉ ở góc độ pháp lý, mà còn thể hiện rõ tính nhân văn trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật. Viện KSND tỉnh Quảng Ninh là một trong 6 địa phương được lựa chọn triển khai thí điểm chủ trương này.
Dù chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 và là nhiệm vụ chưa có tiền lệ, song việc triển khai nghị quyết tại Quảng Ninh đã sớm mang lại những kết quả bước đầu. Thông qua sự phối hợp giữa cơ quan kiểm sát với chính quyền cơ sở và các đơn vị liên quan, nhiều trường hợp vướng mắc pháp lý kéo dài đã được giải quyết, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến đăng ký hộ tịch.
Một trong những trường hợp tiêu biểu là bà Phạm Thị Chiên, cư trú tại khu Yết Kiêu 6 (phường Hồng Gai). Sinh ra và lớn lên trong gia đình làm nghề chài lưới, cuộc sống gắn liền với sông nước khiến việc đăng ký hộ tịch của bà không được thực hiện đầy đủ. Trải qua nhiều năm, bà không còn bất kỳ giấy tờ tùy thân nào. Những người thân cùng thời hoặc đã qua đời, hoặc không còn thông tin liên hệ, khiến việc xác minh nhân thân gặp rất nhiều khó khăn. Ở tuổi 76, bà Chiên chưa từng có giấy khai sinh, một loại giấy tờ tưởng chừng cơ bản đối với mỗi công dân. Việc thiếu căn cứ pháp lý khiến bà gặp trở ngại trong hầu hết các giao dịch dân sự, không thể tiếp cận các chính sách an sinh xã hội và gần như đứng ngoài nhiều quyền lợi chính đáng.
Sau khi Nghị quyết 205 được triển khai, Viện KSND tỉnh đã phối hợp với UBND phường Hồng Gai, UBND phường Cao Xanh cùng các cơ quan chức năng tiến hành xác minh, thu thập thông tin và hoàn thiện hồ sơ pháp lý. Kết quả, bà Phạm Thị Chiên đã được cấp giấy khai sinh và thẻ căn cước công dân, không chỉ giúp bà hợp thức hóa nhân thân, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận các quyền lợi thiết yếu.
Không chỉ người cao tuổi, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt cũng là đối tượng được hưởng lợi từ chính sách mới. Trường hợp cháu Vũ Gia H (6 tuổi, phường Hà An) vướng mắc về thủ tục hành chính và điều kiện pháp lý nên trong nhiều năm chưa được đăng ký khai sinh. Vì vậy dẫn đến việc cháu H không thể tiếp cận các quyền cơ bản như học tập, chăm sóc y tế.
Sau khi tiếp nhận thông tin, Viện KSND khu vực 2 đã chủ động phối hợp với chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan tiến hành xác minh, hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ. Trên cơ sở đó, thủ tục đăng ký khai sinh cho cháu H. được giải quyết đúng quy định. Việc có giấy khai sinh giúp cháu có cơ hội được đến trường, được hưởng các chính sách an sinh xã hội và được pháp luật bảo vệ đầy đủ.
Bà Lam Thị Dung, Phó Trưởng Phòng Kiểm sát án dân sự, Viện KSND tỉnh, cho biết: Việc thực hiện nghị quyết đòi hỏi sự chủ động, linh hoạt và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan. Đây là nhiệm vụ mới, nhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đặc biệt là những nhóm yếu thế trong xã hội.
Bên cạnh những kết quả tích cực bước đầu, việc triển khai thí điểm cũng đặt ra yêu cầu về nguồn lực, năng lực chuyên môn và quy trình phối hợp liên ngành. Để chính sách phát huy hiệu quả bền vững, cần tiếp tục tổng kết thực tiễn, hoàn thiện hướng dẫn và nhân rộng mô hình khi đủ điều kiện.
Có thể thấy, Nghị quyết 205 đang góp phần tạo thêm một “điểm tựa pháp lý” cho những người dễ bị tổn thương. Khi cơ quan công quyền chủ động đứng ra bảo vệ quyền lợi cho người dân, đặc biệt là những người không có khả năng tự bảo vệ mình, niềm tin vào pháp luật cũng được củng cố. Đây không chỉ là kết quả của một chính sách, mà còn là biểu hiện cụ thể của một nền pháp quyền hướng đến công bằng và bao trùm.
Lê Trần – Theo Báo Quảng Ninh
