Biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức ngày càng rõ nét đối với quá trình phát triển kinh tế – xã hội, nhất là tại những địa bàn có địa hình đa dạng, vừa có núi, đồng bằng, đô thị, vừa có biển và hệ sinh thái ven bờ như Quảng Ninh. Mưa lớn cực đoan, nguy cơ lũ quét, sạt lở, nước biển dâng cùng những sức ép từ đô thị hóa, công nghiệp đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Nhận diện rõ những nguy cơ đó, Quảng Ninh đang từng bước chuyển từ tư duy ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, kết hợp bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng.
Nhận diện nguy cơ, chủ động thích ứng
Quảng Ninh có hệ sinh thái phong phú, trong đó nhiều khu vực có giá trị đặc biệt về đa dạng sinh học và cảnh quan. Trên địa bàn có 4 khu bảo tồn, bảo vệ cảnh quan, dự trữ thiên nhiên và Di sản thiên nhiên có giá trị nổi bật về cảnh quan, địa chất – địa mạo và đa dạng sinh học. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi thế tự nhiên, một số hệ sinh thái cũng đang chịu sức ép. Một số hệ sinh thái sông, suối, hồ, vùng cửa sông có dấu hiệu suy thoái; bãi triều tự nhiên chịu tác động mạnh; diện tích rừng ngập mặn có xu hướng giảm ở một số khu vực do chuyển đổi mục đích sử dụng rừng cho các công trình, dự án phát triển kinh tế.
Đây là những vấn đề có mối liên hệ chặt chẽ với khả năng thích ứng của tự nhiên trước biến đổi khí hậu. Khi hệ sinh thái bị suy giảm, khả năng điều hòa nước, bảo vệ bờ biển, hấp thụ carbon và duy trì đa dạng sinh học cũng bị ảnh hưởng. Vì vậy, bảo tồn thiên nhiên không chỉ là câu chuyện giữ gìn cảnh quan mà còn là một giải pháp quan trọng để tăng sức chống chịu trước những tác động ngày càng khó lường của khí hậu.
Cùng với nguy cơ từ tự nhiên, áp lực môi trường phát sinh từ quá trình phát triển kinh tế cũng được Quảng Ninh nhận diện rõ. Theo đánh giá của Sở NN&MT, chất lượng không khí nhìn chung ở mức tốt, song tại một số thời điểm, bụi lơ lửng vẫn vượt quy chuẩn tại các khu vực chịu ảnh hưởng của giao thông, khai thác, vận chuyển và chế biến than. Chất lượng nước ở nhiều nơi được duy trì, nhưng tại một số khu vực gần khai thác than, sản xuất công nghiệp và khu dân cư tập trung vẫn xuất hiện những thời điểm ô nhiễm cục bộ.
Trước thực tế đó, Quảng Ninh đã triển khai nhiều giải pháp. Theo đó, công tác quan trắc, cảnh báo môi trường được tăng cường; các cơ sở thuộc đối tượng phải quan trắc tự động đã thực hiện lắp đặt, vận hành và truyền dữ liệu về cơ quan quản lý. Theo báo cáo, trên địa bàn thành phố hiện có 201 trạm quan trắc tự động và 195 điểm quan trắc thủ công; dữ liệu được truyền liên tục để phục vụ theo dõi, giám sát và công khai thông tin môi trường cho người dân. Từ năm 2022 đến nay, Quảng Ninh đã thu hút 5 dự án lớn về bảo vệ môi trường với tổng vốn đầu tư hơn 48.000 tỷ đồng từ khu vực tư nhân, đồng thời tiếp nhận nhiều dự án tài trợ quốc tế có ý nghĩa như dự án xử lý nước thải tại khu vực hang Đầu Gỗ, dự án satreps về quản lý phế thải xây dựng, hay các sáng kiến giảm thiểu rác thải nhựa.
Trong phòng, chống thiên tai, các địa phương đã rà soát, xác định khu vực có nguy cơ rủi ro và khu vực ưu tiên phòng, chống thiên tai. Hệ thống 35 điểm đo mưa tự động được bố trí tại các địa phương, hồ chứa, đơn vị ngành than, khu vực thượng nguồn và những nơi thường xuyên có nguy cơ chịu tác động của thiên tai, qua đó nâng cao khả năng chủ động ứng phó, đặc biệt trước các đợt mưa lớn. Quảng Ninh cũng triển khai Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó nghiên cứu các giải pháp ứng dụng khoa học – công nghệ như hệ thống cảnh báo sớm sạt lở, lũ quét và hệ thống quản lý thông tin về biến đổi khí hậu.
Đặc biệt, Quảng Ninh đã nghiên cứu các hành lang đa dạng sinh học biển, ven biển và núi nhằm tăng cường kết nối, ổn định sinh cảnh; đồng thời chú trọng bảo vệ đất ngập nước, rừng ngập mặn và các khu vực có giá trị sinh thái cao. Cùng với bảo tồn, công tác phục hồi và phát triển rừng cũng được đẩy mạnh, góp phần tăng diện tích phủ xanh, hấp thụ carbon và nâng cao khả năng chống chịu của hệ sinh thái. Từ đầu năm đến nay, toàn thành phố đã trồng mới gần 11.300ha rừng, đạt trên 90% kế hoạch năm.
Hướng tới phát triển xanh
Thực tế cho thấy, ứng phó với biến đổi khí hậu không thể chỉ dựa vào một ngành, một lĩnh vực hay một công trình riêng lẻ. Với Quảng Ninh, các giải pháp phòng ngừa, thích ứng, giảm phát thải và bảo vệ hệ sinh thái sẽ tiếp tục được triển khai đồng bộ, gắn với mục tiêu phát triển kinh tế xanh, bền vững.
Theo Sở NN&MT, cơ quan tham mưu cho thành phố về lĩnh vực môi trường, thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và giám sát thiên tai, biến đổi khí hậu. Mạng lưới quan trắc tự động, hệ thống đo mưa, dữ liệu khí tượng – thủy văn và các công cụ cảnh báo sớm tiếp tục được đầu tư, hoàn thiện, qua đó nâng cao khả năng chủ động ứng phó với mưa lớn, lũ quét, sạt lở và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Cùng với đó, các nhiệm vụ ứng dụng khoa học – công nghệ trong giảm nhẹ rủi ro thiên tai, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và quản lý thông tin về biến đổi khí hậu được nghiên cứu, triển khai.
Song song với việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, Quảng Ninh tiếp tục đầu tư, hoàn thiện hệ thống hạ tầng theo hướng chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu. Trọng tâm là nâng cấp hệ thống thoát nước đô thị, các công trình phòng, chống thiên tai, hồ chứa, khu neo đậu tránh trú bão và công trình bảo vệ khu dân cư. Việc đầu tư hạ tầng sẽ được tính toán theo hướng lâu dài, đồng bộ, nâng cao khả năng chống chịu và chủ động ứng phó trước những diễn biến ngày càng bất thường, cực đoan của thời tiết.
Phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn tiếp tục là một trong những hướng đi được Quảng Ninh chú trọng. Trong sản xuất công nghiệp, khai thác khoáng sản, nông nghiệp, dịch vụ và du lịch, các giải pháp sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải, tái sử dụng và tái chế sẽ tiếp tục được thúc đẩy. Đối với ngành than, các doanh nghiệp tiếp tục thực hiện các giải pháp cải tạo, phục hồi môi trường mỏ, xử lý nước thải, kiểm soát bụi, khí thải và trồng cây xanh, từng bước xanh hóa môi trường khai thác.
Cùng với việc xanh hóa các hoạt động sản xuất, kinh doanh, bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên được xác định là một giải pháp để nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Do đó, thành phố sẽ tăng cường bảo vệ rừng, rừng ngập mặn, đất ngập nước, hệ sinh thái biển và ven biển; đồng thời triển khai các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học, duy trì và kết nối các sinh cảnh tự nhiên. Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu đang ngày càng trở thành một nội dung quan trọng trong định hướng phát triển của Quảng Ninh. Các giải pháp được triển khai không chỉ nhằm giảm thiểu tác động của thiên tai, bảo vệ môi trường mà còn góp phần kiến tạo không gian phát triển xanh, bền vững, hài hòa với tự nhiên, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Lê Trần – Theo Báo Quảng Ninh
