Độc lập – Tự do! Hai tiếng thiêng liêng ấy được viết nên bằng máu xương, tuổi xuân và cả những cuộc đời đã hóa thành bất tử. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng vẫn còn những người lính chưa thể trở về với tên tuổi của mình, vẫn còn những gia đình mang theo nỗi đợi chờ suốt nhiều thập kỷ. Trên mảnh đất địa đầu Đông Bắc, nơi từng ghi dấu biết bao sự hy sinh vì độc lập, chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, Quảng Ninh đang tiếp nối hành trình tri ân bằng trách nhiệm, lòng biết ơn và mệnh lệnh từ trái tim. Với tinh thần khẩn trương, quyết liệt, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, tỉnh đã triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, nỗ lực đưa các anh trở về với tên tuổi, quê hương và vòng tay của những người thân yêu, để sự hy sinh không còn là những khoảng trống vô danh trong lịch sử.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với nhiều gia đình liệt sĩ, thời gian dường như vẫn dừng lại ở ngày người thân lên đường rồi mãi mãi không trở về. Có những người mẹ đã gần trăm tuổi, có những người con nay tóc đã bạc, nhưng trong lòng họ vẫn đau đáu một câu hỏi: Người thân mình đang nằm ở đâu? Mỗi ngôi mộ chưa biết tên là một cuộc đời còn dang dở; phía sau mỗi ngôi mộ ấy là một gia đình vẫn mòn mỏi chờ ngày được gọi đúng tên người thân của mình.
Ông Vũ Văn Viễn (phường Hiệp Hòa) với niềm đau đáu tìm được phần mộ của cha mình là liệt sĩ Vũ Văn Oanh.
Gần 80 năm kể từ ngày liệt sĩ Vũ Văn Oanh hy sinh trong một trận càn của thực dân Pháp, cũng là chừng ấy thời gian người con trai của ông – ông Vũ Văn Viễn (ở phường Hiệp Hòa) chưa một ngày thôi đi tìm cha.
Nay đã 87 tuổi, mái đầu bạc trắng, bước chân không còn nhanh như trước, nhưng trong lòng người con ấy vẫn nguyên vẹn một niềm mong mỏi. Ông Viễn đã đi qua biết bao nghĩa trang, lặng lẽ dừng lại trước những hàng bia chỉ khắc dòng chữ “Liệt sĩ chưa xác định được thông tin”. Mỗi lần đứng trước một ngôi mộ vô danh, ông đều tự hỏi: Liệu đây có phải là nơi cha mình đang yên nghỉ? Chính niềm hy vọng mong manh ấy đã nâng bước ông suốt gần một đời người.
Ông Vũ Văn Viễn thắp hương ở các phần mộ liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Cộng Hoà.
Giọng ông Viễn nghẹn lại chia sẻ: “Tôi năm nay đã 87 tuổi. Bố tôi hy sinh trong một trận càn của thực dân Pháp tại khu vực Quảng Yên cũ. Suốt bao năm qua, điều tôi đau đáu nhất là tìm được nơi bố yên nghỉ để đưa bố trở về với quê hương, với gia đình. Nay tuổi đã cao, sức khỏe không còn như trước, tôi chỉ mong còn đủ thời gian thực hiện được tâm nguyện ấy. Chỉ cần tìm được bố, để gia đình có một nơi thắp nén hương mỗi dịp giỗ, Tết, là tôi đủ mãn nguyện”.
Bà Nguyễn Thị Lơ, 99 tuổi (mẹ của liệt sĩ Đặng Văn Pháo) hơn 50 năm vẫn mong mỏi tìm được con về.
Ở trong con phố nhỏ của phường Liên Hòa có một người mẹ gần tròn một thế kỷ tuổi đời vẫn lặng lẽ ngóng con trở về. Bà Nguyễn Thị Lơ, năm nay 99 tuổi, là mẹ của liệt sĩ Đặng Văn Pháo. Hơn nửa thế kỷ trước, người con trai mới tròn 17 tuổi của bà lên đường nhập ngũ. Năm 1971, anh hy sinh tại chiến trường Cửa Việt (Quảng Trị). Từ ngày ấy đến nay, người mẹ chưa một lần biết con nằm lại ở nơi đâu.
Hơn 50 năm trôi qua, tóc bà Lơ đã bạc trắng, lưng đã còng theo năm tháng, nhưng nỗi nhớ con vẫn vẹn nguyên như ngày tiễn con ra trận. Với người mẹ ấy, chiến tranh chưa bao giờ thật sự lùi xa. Bởi chừng nào chưa biết nơi con yên nghỉ, chừng đó trái tim người mẹ vẫn còn mòn mỏi đợi chờ.
Lặng đi một lúc, mẹ tiếp lời trong nước mắt: “Đất nước hòa bình lâu rồi mà em nó vẫn chưa về. Không biết giờ em nó ở đâu. Gia đình đã 3 lần vào Cửa Việt tìm kiếm mà vẫn không thể đưa em nó về. Đau xót lắm, day dứt lắm. Mẹ nhớ con lắm!”
Có người con đi tìm cha, có người mẹ đi tìm con, có những cuộc kiếm tìm đã đi qua biết bao mùa mưa nắng, đi qua tuổi trẻ rồi đến tuổi già. Những người mẹ, người cha, người vợ, người con năm nào giờ đều đã bước sang bên kia dốc cuộc đời. Điều họ mong mỏi không phải điều gì lớn lao, mà chỉ là một lần được gọi đúng tên người thân, một lần được biết người thân mình đang nằm ở đâu, để có thể thắp một nén hương và khép lại cuộc đợi chờ đã kéo dài suốt mấy chục năm.
Nỗi niềm ấy cũng là tâm nguyện của cựu chiến binh Hoàng Văn Kim ở phường Uông Bí. Bố của ông Kim là liệt sĩ Hoàng Đình Trọng, hy sinh năm 1969 tại chiến trường Nam Bộ. Bao năm qua, gia đình ông đã nhiều lần lặn lội đi tìm mộ cha nhưng vẫn chưa có kết quả. Ông Kim chia sẻ: “Gia đình tôi chỉ mong với sự quan tâm của Đảng, của Nhà nước và sự hỗ trợ của khoa học công nghệ, các liệt sĩ như bố tôi sẽ sớm được xác định danh tính để trở về với quê hương. Đó không chỉ là niềm an ủi đối với mỗi gia đình, mà còn là sự trọn vẹn đối với sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ”.
Những cuộc đợi chờ ấy có thể khác nhau về thời gian, hoàn cảnh, hay số phận, nhưng đều gặp nhau ở một khát vọng giản dị mà day dứt. Đó là được gọi đúng tên người đã khuất, được đón họ trở về trong vòng tay quê hương và gia đình.
Ông Hoàng Văn Kim (phường Uông Bí) kể với các thành viên trong gia đình về người cha là liệt sĩ Hoàng Đình Trọng.
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng hành trình tri ân chưa bao giờ khép lại. Với biết bao gia đình, nỗi mong ngóng vẫn còn nguyên vẹn khi người thân mãi chưa tìm được phần mộ, hoặc nằm trong những ngôi mộ chưa có tên. Trên mảnh đất Quảng Ninh anh hùng, một hành trình mới đang được viết tiếp bằng trách nhiệm, lòng biết ơn và mệnh lệnh từ trái tim, đó là “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Không còn tiếng bom đạn, nhưng vẫn là cuộc chạy đua với thời gian để đưa những người đã ngã xuống trở về với tên tuổi, quê hương và vòng tay của gia đình.
Lực lượng dân quân tự vệ cẩn trọng thực hiện thao tác khai quật các phần mộ.
Ngay sau khi chiến dịch được phát động, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Ninh được kiện toàn với sự tham gia của đại diện các sở, ban, ngành, lực lượng vũ trang và địa phương, cùng chung quyết tâm không để những người đã hy sinh tiếp tục nằm lại trong vô danh, không để thân nhân liệt sĩ phải chờ đợi thêm.
Các cán bộ Tổ lấy mẫu, số hoá thực hiện nghiêm ngặt quy trình, đúng quy định.
Đại tá Nguyễn Đình Khiêm, Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, cho biết: “Chúng tôi đã huy động hơn 1.200 ngày công của cán bộ, chiến sĩ và lực lượng dân quân, tự vệ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu. Cùng với đó, cấp ủy, chính quyền các địa phương huy động hơn 6.200 lượt cán bộ, chiến sĩ, hội viên cựu chiến binh, phụ nữ, đoàn viên, thanh niên, giáo viên, học sinh và nhân dân tham gia hỗ trợ, bảo đảm việc lấy mẫu diễn ra đúng quy trình, nguyên tắc và đạt chất lượng cao nhất”.
Mỗi thao tác đều được thực hiện hết sức cẩn trọng để bảo toàn mẫu sinh phẩm, bởi đó không chỉ là yêu cầu chuyên môn, mà còn là cơ hội để trả lại tên cho một liệt sĩ, để một gia đình được đón người thân trở về.
Lấy mẫu hài cốt để giám định ADN là một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất của chiến dịch. Trong không gian tĩnh lặng của nghĩa trang liệt sĩ, không có tiếng hô khẩu lệnh, chỉ có những bước chân khẽ, những nhát cuốc chậm rãi và sự thành kính hiện rõ trên từng gương mặt người lính làm nhiệm vụ. Có phần mộ chỉ mất ít phút để tiếp cận, nhưng cũng có những ngôi mộ phải mất nhiều giờ bóc tách từng lớp bê tông, từng lớp đất đá phủ kín qua năm tháng. Mỗi thao tác đều được thực hiện hết sức cẩn trọng để bảo toàn mẫu sinh phẩm.
Tham gia trực tiếp vào nhiệm vụ khai quật phần mộ, anh Lê Thanh Bình, dân quân của phường Uông Bí, chia sẻ: “Chúng tôi luôn cố gắng giữ gìn từng mẫu hài cốt nguyên vẹn nhất để phục vụ giám định ADN, qua đó sớm xác định được danh tính của các liệt sĩ và đưa họ trở về với gia đình”.
Giữa cái nắng gay gắt của mùa hè, dưới mái bạt dã chiến, trong bộ quần áo bảo hộ kín mít, các cán bộ tổ lấy mẫu cẩn trọng lấy từng mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ, bảo quản, niêm phong và ghi chép tỉ mỉ theo đúng quy trình. Mỗi mẫu hài cốt được lấy thành công không chỉ là một yêu cầu chuyên môn, mà còn là thêm một tia hy vọng để một liệt sĩ có cơ hội tìm lại tên mình, để một gia đình sau nhiều thập kỷ chờ đợi có thể đón người thân trở về. Mỗi thao tác vì thế đều được thực hiện bằng tất cả trách nhiệm, sự trân trọng và lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
13 năm gắn bó với công tác pháp y, anh Nguyễn Mạnh Khang, Phó Trưởng Khoa Giám định giải phẫu bệnh và xét nghiệm, Trung tâm Pháp y, Sở Y tế, chia sẻ: “Có những phần mộ, hài cốt đã không còn nguyên vẹn sau hàng chục năm nằm trong lòng đất. Mỗi lần nâng niu từng mảnh di cốt để lấy mẫu, thế hệ trẻ chúng tôi càng thấm thía hơn sự khốc liệt của chiến tranh và giá trị của hòa bình hôm nay. Chúng tôi luôn cố gắng giữ gìn từng mẫu sinh phẩm với mong muốn góp phần xác định được danh tính các liệt sĩ, để các liệt sĩ sớm được đón về với gia đình. Đó là trách nhiệm của người làm chuyên môn và cũng là cách thế hệ trẻ chúng tôi bày tỏ lòng tri ân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc”.
Lãnh đạo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh và phường Việt Hưng trao đổi triển khai nhiệm vụ lấy mẫu tại Nghĩa trang Việt Hưng.
Mỗi mẫu sinh phẩm được lấy thành công là dữ liệu phục vụ giám định ADN, là một tia hy vọng được thắp lên sau nhiều thập kỷ chờ đợi, là cơ hội để một liệt sĩ tìm lại tên tuổi, để một gia đình khép lại cuộc kiếm tìm dai dẳng suốt bao thập kỷ. Và trên hết, đó là hành trình của những người hôm nay lặng lẽ nối tiếp lời hẹn với lịch sử, đưa người đã khuất trở về trong vòng tay Tổ quốc và những người thân yêu.
Chính ủy Quân khu 3 kiểm tra thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm” tại Quảng Ninh.
Đằng sau những con số ấy là gần 2 tháng lao động không ngơi nghỉ của hàng nghìn con người. Dưới cái nắng bỏng rát của mùa hè, hay những cơn mưa bất chợt, trên nghĩa trang, cán bộ, chiến sĩ, y, bác sĩ, lực lượng dân quân, đoàn viên, thanh niên và người dân vẫn kiên trì có mặt bên từng phần mộ, cẩn trọng trong từng thao tác khai quật, lấy mẫu, bảo quản. Mỗi công việc đều được thực hiện bằng tinh thần trách nhiệm cao nhất, bởi ai cũng hiểu rằng, phía sau mỗi mẫu hài cốt là một cuộc đời đã hiến dâng cho Tổ quốc, là nỗi mong ngóng chưa bao giờ nguôi của biết bao gia đình.
Cán bộ Công an tỉnh hướng dẫn thân nhân liệt sĩ thực hiện sinh trắc xác định thông tin trước khi tiến hành lấy mẫu sinh phẩm ADN.
Song hành với việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, Quảng Ninh cũng là một trong những địa phương đầu tiên của cả nước hoàn thành đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ. Đến ngày 14/7, toàn tỉnh đã thu nhận và số hóa gần 3.200 mẫu sinh phẩm ADN, tạo nên nguồn dữ liệu quý giá phục vụ công tác đối sánh.
Các tổ công tác lưu động đến tận nhà để lấy mẫu đối với những trường hợp già yếu, đi lại khó khăn hoặc không thể đến địa điểm thu nhận, bảo đảm mọi thân nhân đủ điều kiện đều được tham gia.
Thượng tá Trần Viết Luận, Phó Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh, cho biết: “Theo rà soát, đến cuối tháng 6/2026, toàn tỉnh còn 3.835 thân nhân liệt sĩ theo dòng họ ngoại cần lấy mẫu phục vụ đối sánh. Trong đợt cao điểm từ ngày 10 đến 14/7, Công an tỉnh đã phối hợp chặt chẽ với Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, chính quyền địa phương và các đơn vị chuyên môn tổ chức 12 điểm thu nhận mẫu cố định và lưu động, trực tiếp đến nơi ở của các Mẹ Việt Nam Anh hùng, mẹ liệt sĩ và những thân nhân cao tuổi, sức khỏe yếu để lấy mẫu. Với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm và nhân văn, lực lượng chức năng đã thu nhận mẫu của 3.173/3.341 thân nhân đủ điều kiện, đạt gần 95%. Những trường hợp còn lại sẽ tiếp tục được rà soát, tạo điều kiện thuận lợi nhất để hoàn thành việc thu nhận trong thời gian sớm nhất”.
Tổ bàn giao mẫu Ban Chỉ đạo 515 tỉnh bàn giao mẫu cho Viện Pháp y Quân đội.
Thiếu tướng Khúc Thành Dư, Phó Chính ủy Quân khu 3, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 3, đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền các cấp, sự phối hợp chặt chẽ của các lực lượng và sự đồng thuận của nhân dân Quảng Ninh trong quá trình triển khai Chiến dịch “500 ngày đêm”.
Đồng chí Phó Chính ủy Quân khu 3 nhấn mạnh, đây là chiến dịch có quy mô toàn quốc với khối lượng công việc rất lớn, trong khi Quảng Ninh lại có những đặc thù riêng khi phần lớn các liệt sĩ hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Sau nhiều thập kỷ, sự thay đổi của địa hình, địa vật, cùng quá trình phát triển kinh tế – xã hội khiến việc xác minh thông tin, tìm kiếm và xác định danh tính gặp rất nhiều khó khăn. Trong điều kiện ấy, việc Quảng Ninh hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ lấy mẫu ADN là kết quả rất đáng ghi nhận, góp phần quan trọng vào mục tiêu chung của Chiến dịch “500 ngày đêm” trên địa bàn Quân khu 3 và cả nước.
Các mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ được thu nhận và bảo quản chặt chẽ, đúng quy trình.
Giữa nhịp sống hôm nay, hành trình tìm lại tên cho người đã khuất vẫn đang tiếp tục bằng sự tận tụy của những người làm nhiệm vụ, bằng tình nghĩa thủy chung của đồng bào và bằng sức mạnh của khoa học hiện đại. Bởi phía sau mỗi mẫu ADN là hy vọng về một cuộc đoàn viên sau nhiều thập kỷ chia xa; phía sau mỗi cuộc trở về là một lời tri ân được viết tiếp bằng hành động. Và khi một liệt sĩ được gọi đúng tên, cũng là lúc một hành trình đợi chờ khép lại, một gia đình tìm lại được sự bình yên, còn đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam lại được bồi đắp thêm bằng những nghĩa cử bình dị mà thiêng liêng.
Lê Trần – Theo Báo Quảng Ninh
