Trợ giúp pháp lý (TGPL) là chính sách nhân văn của Nhà nước nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho người nghèo, người dân tộc thiểu số, trẻ em và các nhóm yếu thế trong xã hội. Những năm qua, hoạt động TGPL tại Quảng Ninh đang ngày càng đi vào thực chất với số lượng vụ việc tham gia tố tụng không ngừng tăng, chất lượng dịch vụ được nâng cao và phạm vi tiếp cận ngày càng mở rộng. Trong bối cảnh Luật TGPL sửa đổi năm 2026 được ban hành, ngành Tư pháp tỉnh cũng đang chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai hiệu quả các quy định mới ngay từ cơ sở.
Nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý
Những năm gần đây, công tác TGPL trên địa bàn tỉnh có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt ở chất lượng và hiệu quả các vụ việc tham gia tố tụng. Giai đoạn 2018-2025, toàn tỉnh đã thụ lý 1.737 vụ việc TGPL cho 1.737 người thuộc diện được TGPL. Trong đó có 1.314 vụ việc tham gia tố tụng, 403 vụ việc tư vấn pháp luật và 20 vụ việc đại diện ngoài tố tụng. Riêng lĩnh vực hình sự chiếm 1.156 vụ việc, cho thấy nhu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nhóm yếu thế trong hoạt động tố tụng vẫn rất lớn.
Nếu như giai đoạn trước đây, hoạt động TGPL chủ yếu tập trung vào tư vấn pháp luật thì từ khi Luật TGPL năm 2017 có hiệu lực, số lượng vụ việc tham gia tố tụng tăng đáng kể. Bình quân giai đoạn 2015-2017, toàn tỉnh thụ lý khoảng 104 vụ việc tham gia tố tụng mỗi năm; giai đoạn 2018-2025 tăng lên khoảng 164 vụ việc mỗi năm.
Năm 2025, Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh thụ lý 197 vụ việc cho 197 người; trong đó có 192 vụ việc tham gia tố tụng, chiếm hơn 97% tổng số vụ việc. Đáng chú ý, đã có 144 vụ việc được đánh giá thành công, hiệu quả theo các tiêu chí của Bộ Tư pháp.
Hiệu quả tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Chỉ tính từ ngày 1/1 đến hết ngày 31/5/2026, Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh đã thụ lý 132 vụ việc cho 132 người, trong đó có tới 130 vụ việc tham gia tố tụng. So với cùng kỳ năm 2025, tổng số vụ việc tăng 62,9%, riêng số vụ việc tham gia tố tụng tăng 62,5%.
Ông Hứa Quang Việt, quyền Giám đốc Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh, cho biết: Trung tâm luôn xác định chất lượng vụ việc là yếu tố then chốt. Mỗi vụ việc trợ giúp pháp lý không chỉ là việc thực hiện một quy trình nghiệp vụ mà còn là quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý, góp phần củng cố niềm tin của người dân vào pháp luật.
Bên cạnh việc thực hiện các vụ việc cụ thể, công tác truyền thông, đưa chính sách TGPL đến gần hơn với người dân cũng được chú trọng. Năm 2025, Trung tâm đã tổ chức 58 hội nghị TGPL tại cơ sở với 3.402 lượt người tham dự; phát hành 26.000 tờ gấp pháp luật, 6.500 tài liệu bỏ túi về TGPL và các lĩnh vực pháp luật liên quan. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và hải đảo, Trung tâm thực hiện 45 vụ việc TGPL cho người dân tộc thiểu số; đồng thời phát hành miễn phí gần 39.720 tờ gấp và 11.100 cuốn tài liệu pháp luật để người dân tiếp cận thông tin pháp luật thuận lợi hơn.
Chủ động chuẩn bị cho những quy định mới
Sau gần 9 năm triển khai Luật TGPL năm 2017, hoạt động TGPL trên địa bàn Quảng Ninh đã có nhiều chuyển biến tích cực, tạo cơ sở quan trọng để bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho người dân, đặc biệt là người nghèo, trẻ em, người dân tộc thiểu số và các đối tượng chính sách. Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai cũng cho thấy một số quy định không còn phù hợp, nhất là đối với các vụ việc phức tạp, kéo dài hoặc phát sinh những yêu cầu mới trong hoạt động TGPL.
Ngày 26/6/2026, Quốc hội thông qua Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Luật mới được kỳ vọng sẽ tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao chất lượng dịch vụ TGPL, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân trong giai đoạn mới.
Để chuẩn bị cho việc triển khai các quy định mới, Sở Tư pháp đã tổ chức tổng kết thi hành Nghị định số 144/2017/NĐ-CP, đồng thời rà soát toàn diện hoạt động TGPL trên địa bàn tỉnh. Qua tổng kết, địa phương đã kiến nghị điều chỉnh một số quy định liên quan đến giới hạn số buổi thực hiện vụ việc TGPL đối với các vụ việc phức tạp, kéo dài; đồng thời đề xuất cơ chế bảo đảm phù hợp hơn đối với đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động TGPL trong thời gian tới.
Công tác kiện toàn tổ chức bộ máy và chuyển đổi số trong hoạt động TGPL đang được đẩy mạnh. Các vụ việc TGPL được cập nhật trên Hệ thống TGPL; công tác thống kê được thực hiện trên các phần mềm chuyên ngành. Trung tâm cũng được trang bị phòng tham gia phiên tòa trực tuyến phục vụ hoạt động chuyên môn.
Ông Nguyễn Chính Nghĩa, Phó Giám đốc Sở Tư pháp, cho biết: Sở Tư pháp đang chủ động rà soát các quy định liên quan, chuẩn bị nguồn nhân lực, điều kiện cơ sở vật chất và tăng cường phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng để bảo đảm các quy định mới được triển khai đồng bộ, hiệu quả khi luật có hiệu lực.
Ngay từ tháng 1/2026, UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch triển khai công tác TGPL trên địa bàn; cùng với đó, tháng 4/2026 HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 03/2026/NQ-HĐND quy định chính sách TGPL cho người dân tộc thiểu số tại các xã, phường, đặc khu, thôn, bản, khu phố vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo giai đoạn 2026-2030. Đây được xem là nền tảng quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận TGPL cho các nhóm đối tượng cần được hỗ trợ nhiều nhất.
Với những kết quả đạt được, công tác TGPL tại Quảng Ninh tiếp tục khẳng định vai trò là một chính sách an sinh pháp lý quan trọng, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận công lý và bảo đảm thực thi pháp luật ngay từ cơ sở.
Lê Trần – Theo Báo Quảng Ninh
