Quảng Ninh hiện là một trong những trung tâm năng lượng trọng điểm của cả nước, với hệ thống hạ tầng phát triển đồng bộ và quy mô lớn. Toàn tỉnh có 8 nhà máy điện, trong đó 7 nhà máy nhiệt điện than với tổng công suất lên tới 5.862MW, sản lượng điện hằng năm đạt khoảng 35-37 tỷ kWh, đóng góp khoảng 16% sản lượng điện toàn quốc. Bên cạnh đó là hệ thống lưới điện dày đặc, gồm các trạm biến áp 500kV, 220kV, 110kV cùng hàng nghìn km đường dây truyền tải, bảo đảm cung ứng điện liên tục cho sản xuất và sinh hoạt.
Trong lĩnh vực xăng dầu, tỉnh có 5 kho lớn với tổng sức chứa gần 340.000m³, cùng mạng lưới 178 cửa hàng bán lẻ, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ khoảng 1,8-1,9 triệu m³ mỗi năm. Ngành than tiếp tục giữ vai trò nền tảng với 44 dự án khai thác, bao gồm cả lộ thiên và hầm lò, cùng hệ thống sàng tuyển và cảng bến quy mô lớn.
Có thể khẳng định, hệ thống năng lượng của Quảng Ninh không chỉ phục vụ phát triển của tỉnh mà còn đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, quy mô càng lớn thì mức độ rủi ro càng cao, đặc biệt trước những tác động đa chiều của các mối đe dọa phi truyền thống.
Qua đánh giá của các cơ quan chức năng cho thấy, các mối đe dọa đối với an ninh năng lượng của tỉnh hiện mang tính chất tổng hợp, đa dạng và ngày càng phức tạp. Trước hết là các yếu tố thiên tai cực đoan. Là địa phương có địa hình đa dạng và thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão, mưa lớn, lũ lụt, nguy cơ ngập lụt nhà máy nhiệt điện, sạt lở mỏ than, đổ gãy hệ thống truyền tải điện hay sự cố tại các kho xăng dầu luôn hiện hữu. Những sự cố này không chỉ gây thiệt hại về tài sản, mà còn có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng trên diện rộng.
Bên cạnh đó, các mối đe dọa từ không gian mạng đang nổi lên như một thách thức mới. Mã độc có thể tấn công vào hệ thống điều độ, giám sát của các nhà máy điện, trung tâm điều độ tỉnh, hệ thống điều khiển bơm xăng dầu… gây mất điện diện rộng hoặc gián đoạn cung ứng nhiên liệu. Nguy cơ cháy nổ tại nhà máy điện, trạm biến áp, kho xăng dầu; tai nạn trong khai thác than hầm lò; hay sai sót trong vận hành đều có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Ngoài ra, nguy cơ gián đoạn nguồn cung nguyên liệu, đặc biệt là than cho nhiệt điện hoặc xăng dầu cho thị trường, cũng có thể tác động trực tiếp đến ổn định kinh tế – xã hội.
Trên cơ sở nhận diện đầy đủ các nguy cơ, Sở Công Thương cũng đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị xây dựng các tình huống, giải pháp ứng phó theo hướng chủ động, đồng bộ và phân cấp rõ ràng.
Một trong những nguyên tắc xuyên suốt là thực hiện phương châm “ba chủ động” và “bốn tại chỗ”, trong đó nhấn mạnh vai trò của lực lượng tại cơ sở trong xử lý ban đầu, kết hợp với cơ chế chỉ huy thống nhất từ cấp tỉnh khi tình huống vượt khả năng kiểm soát.
Đối với lĩnh vực điện lực, kịch bản đặt ra các tình huống cụ thể như sự cố nghiêm trọng tại nhà máy nhiệt điện do thiên tai hoặc tấn công mạng vào hệ thống điều độ. Trong những trường hợp này, yêu cầu ưu tiên hàng đầu là bảo đảm an toàn con người, nhanh chóng cô lập sự cố, đồng thời điều tiết phụ tải để duy trì cung cấp điện cho các khu vực thiết yếu như bệnh viện, trung tâm hành chính.
Trong lĩnh vực xăng dầu, các tình huống như ngập lụt cửa hàng, vỡ đường ống dẫn dầu hay cháy nổ tại bến xuất được xây dựng chi tiết với quy trình xử lý 3 bước, gồm: Ứng phó ban đầu, triển khai lực lượng và khắc phục hậu quả. Điểm nhấn là yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nguy cơ cháy nổ, tràn dầu và ô nhiễm môi trường, đồng thời điều tiết nguồn cung để tránh gián đoạn thị trường.
Đối với ngành Than, kịch bản tập trung vào các tình huống đặc thù như: Ngập mỏ lộ thiên do mưa lớn hoặc sập đổ hầm lò. Các giải pháp được đưa ra không chỉ dừng ở ứng phó kỹ thuật mà còn bao gồm tổ chức cứu hộ, kiểm soát an toàn và phục hồi sản xuất một cách có kiểm soát.
Đáng chú ý, cơ chế huy động lực lượng được thiết kế theo 3 cấp độ, từ lực lượng tại chỗ của doanh nghiệp, đến lực lượng công an bảo đảm an ninh trật tự, và cao nhất là lực lượng quân đội tham gia ứng phó thảm họa khi tình huống vượt quá khả năng của địa phương. Cách tiếp cận này bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời và hiệu quả trong mọi tình huống.
Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Sở Công Thương, cho biết: Ngay sau khi UBND tỉnh có quyết định ban hành Kịch bản khung về việc ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống lĩnh vực năng lượng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2026-2030, chúng tôi sẽ đôn đốc các cơ sở xây dựng kịch bản chi tiết với các tình huống ứng phó đe dọa an ninh phi truyền thống đảm bảo phù hợp với dây chuyền, công nghệ và định hướng phát triển của ngành; kiểm tra, theo dõi việc tập huấn triển khai các kịch bản chi tiết của cơ sở năng lượng. Việc triển khai kịch bản khung không chỉ nhằm xử lý sự cố khi xảy ra, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực phòng ngừa từ sớm, từ xa. Đây là yêu cầu cốt lõi trong bối cảnh các mối đe dọa an ninh phi truyền thống ngày càng khó lường.
Lê Trần – Theo Báo Quảng Ninh
