Thế kỷ XXI được thế giới xác định là “Thế kỷ của đại dương”, trong đó các khu vực có biển coi phát triển kinh tế biển là một trong những trụ cột chiến lược cho tăng trưởng và cạnh tranh quốc gia. Trong “bức tranh” chung đó, Quảng Ninh hội tụ đầy đủ các yếu tố đặc thù, được ví như “Việt Nam thu nhỏ”, với vị trí chiến lược quan trọng, điều kiện tự nhiên phong phú và tiềm năng biển đảo nổi trội, tạo nên lợi thế đột phá cho phát triển kinh tế biển.
Quảng Ninh là tỉnh vùng biển tiêu biểu của cả nước, đại diện cho tài nguyên, vị thế và kỳ quan thiên nhiên của vùng biển Vịnh Bắc Bộ. Tỉnh sở hữu vùng biển rộng trên 6.000km², đường bờ biển dài hơn 250km, cùng hơn 2.077 hòn đảo lớn nhỏ, chiếm trên 80% số đảo của Việt Nam. Trong đó, đảo Cái Bầu (thuộc Khu kinh tế Vân Đồn) là đảo lớn thứ hai cả nước, với diện tích 172km², mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt về kinh tế, quốc phòng và an ninh. Vùng biển Quảng Ninh cùng với Hải Phòng tạo thành cửa ngõ biển của cả vùng Đồng bằng sông Hồng và trung du, miền núi phía Bắc; đồng thời là trục kết nối quan trọng trong vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ, nằm trên tuyến hành lang kinh tế “Hai hành lang, một vành đai” Việt Nam – Trung Quốc. Đây là không gian phát triển có giá trị chiến lược cả ở tầm quốc gia và quốc tế.
Từ lợi thế không gian đó, Quảng Ninh có tiềm năng lớn để phát triển đa dạng các ngành kinh tế biển, như: Cảng biển và logistics, du lịch biển – đảo, kinh tế đảo, nuôi trồng và khai thác thủy sản, công nghiệp ven biển, năng lượng biển, xây dựng công trình biển và khoa học – công nghệ biển. Phát huy hiệu quả các tiềm năng này được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, mang tầm quốc tế trong kỷ nguyên mới.
Triển khai Nghị quyết số 36-NQ/TW (ngày 22/10/2018) của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh đã chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ và sáng tạo nhiều giải pháp. Nhờ đó, kinh tế biển của tỉnh đã có bước phát triển mạnh mẽ, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng GRDP duy trì ở mức cao hai con số trong giai đoạn 2016-2025. Tổng thu ngân sách từ kinh tế biển giai đoạn 2020-2025 đạt trên 47.660 tỷ đồng, khẳng định vai trò ngày càng rõ nét của khu vực kinh tế này.
Trong đó, Quảng Ninh đã khẳng định vị thế là trung tâm du lịch biển của miền Bắc, với hạt nhân là Vịnh Hạ Long – Di sản thiên nhiên thế giới. Giai đoạn 2020-2025, lượng khách du lịch tăng bình quân 21,2%/năm, từ 8,8 triệu lượt năm 2020 lên trên 21,28 triệu lượt năm 2025. Tổng doanh thu du lịch tăng bình quân 28,6%/năm, ước đạt 55.000 tỷ đồng năm 2025, gấp 3,1 lần so với năm 2020. Theo Đề án Phát triển du lịch của tỉnh, đến năm 2030, doanh thu du lịch dự kiến đạt khoảng 158.000 tỷ đồng, tăng gấp 2,8 lần so với năm 2025. Để đạt được mục tiêu này, tỉnh đã và đang triển khai đồng bộ các giải pháp, như: Đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến, đa dạng hóa sản phẩm du lịch biển – đảo, tổ chức các sự kiện quy mô quốc tế, tiêu biểu là Carnaval Hạ Long, qua đó nâng cao hình ảnh và sức cạnh tranh của du lịch Quảng Ninh trên bản đồ khu vực và thế giới.
Cùng với đó, hệ thống hạ tầng giao thông ven biển của Quảng Ninh cơ bản đồng bộ, hiện đại, gồm cao tốc, sân bay và cảng biển. Hiện cảng biển Quảng Ninh có 36 cầu cảng với tổng chiều dài 7.558m và 3 bến phao; đã tiếp nhận được tàu có trọng tải lớn tới 180.000 tấn tại khu neo Hòn Nét – Cẩm Phả. Riêng khu Cảng Cái Lân với 8 cầu cảng giữ vai trò quan trọng trong luân chuyển hàng hóa. Năm 2025, sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển đạt khoảng 160 triệu tấn, trong đó hàng khô, rời chiếm 96,5%. Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2020-2025 đạt 11,67%. Số lượt tàu biển tăng trưởng mạnh, cho thấy năng lực kết nối quốc tế và vai trò ngày càng lớn của Quảng Ninh trong chuỗi logistics khu vực.
Mặt khác, các khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển của tỉnh đang thu hút làn sóng đầu tư lớn, từng bước hình thành các chuỗi công nghiệp quy mô như đóng tàu, chế biến, dệt may, sản xuất ô tô. Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng trưởng nhanh, tỷ trọng trong GRDP đạt 14,5% năm 2025. Giai đoạn 2021-2025, tổng vốn đầu tư vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 8,88 tỷ USD, trong đó FDI chiếm trên 6,76 tỷ USD. Đặc biệt, toàn tỉnh hiện có 25 cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu được cấp phép.
Cùng với phát triển các thế mạnh từ biển, công tác bảo vệ môi trường biển được triển khai quyết liệt, tiêu biểu là việc hoàn thành thay thế 10 triệu quả phao xốp bằng vật liệu HDPE. Tỉnh đã quy hoạch 3 khu bảo tồn biển, 13 khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản quý hiếm và 4 vùng cấm khai thác có thời hạn. Đến nay, 100% hộ dân tại các xã đảo có điện sinh hoạt, được cấp thẻ BHYT; đồng thời tỉnh chú trọng phát triển nguồn nhân lực và xây dựng văn hóa biển.
Trong thời gian tới, tỉnh phối hợp với Bộ NN&MT và TP Hải Phòng xây dựng Đề án phát triển Hải Phòng – Quảng Ninh trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, mang tầm quốc tế, hàng đầu Đông Nam Á. Trọng tâm là phát triển du lịch biển kết nối toàn cầu; xây dựng đô thị ven biển xanh, thông minh; hoàn thiện hạ tầng khu kinh tế, khu công nghiệp; đề xuất xây dựng khu thương mại tự do ven biển tại Vân Đồn. Đồng thời bảo đảm quốc phòng – an ninh, mở rộng hợp tác quốc tế và thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tạo đột phá cho kinh tế biển.
Với tầm nhìn chiến lược, quyết tâm chính trị cao và cách làm bài bản, kinh tế biển đang và sẽ tiếp tục là động lực tăng trưởng mới, góp phần đưa Quảng Ninh phát triển nhanh, bền vững và vươn tầm quốc tế.
Lê Trần – Theo Báo Quảng Ninh
