Quảng Ninh hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững

Kiên định con đường phát triển không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng, Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững bằng việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng kinh tế tuần hoàn, công nghiệp xanh, hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân. Những kết quả nổi bật giai đoạn qua cùng các định hướng chiến lược cho nhiệm kỳ 2025–2030 tiếp tục khẳng định Quảng Ninh là địa phương tiên phong của cả nước trong kiến tạo mô hình phát triển hiện đại, bền vững và giàu bản sắc.

Trong nhiều thập kỷ, Quảng Ninh được biết đến là “thủ phủ than” của cả nước, nơi công nghiệp khai khoáng và nhiệt điện giữ vai trò chủ đạo trong cơ cấu kinh tế. Mô hình tăng trưởng này từng tạo nền tảng quan trọng cho phát triển, song cũng để lại áp lực lớn lên môi trường, không gian phát triển và chất lượng sống. Bước vào giai đoạn mới, nhất là từ nhiệm kỳ 2020–2025, khi yêu cầu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và giảm phát thải trở thành xu thế toàn cầu, tỉnh đã sớm nhận diện rõ giới hạn của mô hình này và chủ động chuyển hướng chiến lược.

Quá trình chuyển đổi từ “nâu” sang “xanh” ở Quảng Ninh không diễn ra một cách giản đơn hay mang tính khẩu hiệu, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình tăng trưởng. Tỉnh từng bước giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thô, ưu tiên phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ chất lượng cao, du lịch bền vững, kinh tế biển xanh và các ngành kinh tế mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Cùng với đó là quan điểm xuyên suốt: Kiên quyết không thu hút các dự án công nghệ lạc hậu, tiêu hao năng lượng lớn, nguy cơ gây ô nhiễm cao, dù quy mô vốn đầu tư có hấp dẫn đến đâu.

Nhiệm kỳ 2025-2030, tỉnh Quảng Ninh lấy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo và du lịch xanh làm động lực chính.

Thực tiễn giai đoạn 2020–2025 cho thấy, định hướng này đã mang lại những kết quả rõ nét. Tháng 5/2024, tỉnh Quảng Ninh được Liên đoàn thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI), các doanh nghiệp, người dân vinh danh là tỉnh dẫn đầu Chỉ số xanh cấp tỉnh (PGI) của cả nước. Đây là lần đầu tiên Quảng Ninh đứng đầu bộ chỉ số danh giá này. Năm 2025, GRDP của Quảng Ninh ước tăng 11,89%, mức cao nhất cả nước; quy mô nền kinh tế đạt khoảng 368.445 tỷ đồng, đứng thứ 7/34 tỉnh, thành phố; GRDP bình quân đầu người đạt trên 10.400 USD, gấp hơn 2 lần bình quân chung cả nước. Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch tích cực theo hướng giảm dần tỷ trọng nông nghiệp, tăng nhanh tỷ trọng dịch vụ và công nghiệp chế biến, chế tạo, phản ánh rõ nét chất lượng tăng trưởng được nâng lên. Không chỉ tăng trưởng nhanh, Quảng Ninh còn nhiều năm liền giữ vị trí dẫn đầu cả nước về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) cho thấy sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và quản trị môi trường.

Angsana Quan Lạn – Hạ Long Bay, khu nghỉ dưỡng 5 sao chuẩn quốc tế thứ 2 tại đặc khu Vân Đồn áp dụng tiêu chuẩn quốc tế về sử dụng năng lượng tái tạo, giảm rác thải nhựa, tái chế nước thải sinh hoạt.

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất trong tiến trình tăng trưởng xanh của Quảng Ninh là sự vươn lên mạnh mẽ của công nghiệp chế biến, chế tạo. Giai đoạn 2021–2025, tỉnh xác định đây là động lực mới của nền kinh tế, thay thế dần vai trò dẫn dắt của khai khoáng. Thực tế cho thấy, lĩnh vực này đã có bước tăng tốc ấn tượng, cả về quy mô đầu tư lẫn tốc độ tăng trưởng.  Theo lãnh đạo Sở Công Thương, năm 2025 chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) ước đạt 11,94%, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo đạt tốc độ tăng trưởng tới 23,67%, cao gấp hơn hai lần mức tăng chung của toàn ngành công nghiệp, đóng góp khoảng 13,25% GRDP. Trong 5 năm, lĩnh vực này thu hút vốn đầu tư tăng khoảng 5 lần so với nhiệm kỳ trước, với nhiều dự án quy mô lớn, hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và thân thiện với môi trường như sản xuất, lắp ráp ô tô, thiết bị điện, điện tử, năng lượng mặt trời. Tính lũy kế từ tháng 11/2020 đến tháng 9/2025, tổng vốn đầu tư thu hút vào ngành công nghiệp của Quảng Ninh đạt trên 217.681 tỷ đồng, tương đương hơn 9 tỷ USD, gấp 4,35 lần mục tiêu đặt ra cho cả giai đoạn. Trong đó, vốn FDI chiếm tới 76,5%, tập trung chủ yếu vào các khu kinh tế, khu công nghiệp với các dự án chế biến, chế tạo quy mô lớn. Chính nền tảng tích lũy đầu tư có chiều sâu này đã tạo điều kiện để nhiều dự án bước vào giai đoạn vận hành ổn định, phát huy hiệu quả rõ nét, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GRDP năm 2025.

Cán bộ, nhân dân phường Hà Lầm dọn dẹp vệ sinh bảo vệ môi trường

PGS.TS Trần Đình Thiên, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhận định: Quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh” của Quảng Ninh trong thời gian qua là một bước đi mang tính đột phá. Đáng chú ý, Quảng Ninh không lựa chọn con đường phát triển công nghiệp theo “tầng thấp”, dựa vào gia công, khai thác tài nguyên hay đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng. Ngược lại, tỉnh đã sớm xác lập định hướng phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo gắn với công nghệ hiện đại, đổi mới sáng tạo và tiêu chí tăng trưởng xanh. Đây không chỉ là lựa chọn chiến lược mang tầm nhìn dài hạn của địa phương, mà còn là sự cụ thể hóa “sứ mệnh quốc gia” khi Quảng Ninh được Trung ương xác định là một cực tăng trưởng mới ở phía Bắc, vừa đóng vai trò động lực phát triển kinh tế, vừa phải bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường, gìn giữ di sản thiên nhiên và hướng tới phát triển bền vững. Ông cũng cho rằng điểm cốt lõi làm nên sức hút bền vững của Quảng Ninh không chỉ nằm ở quy mô hay tốc độ tăng trưởng, mà ở việc tỉnh nhiều năm liền giữ vị trí dẫn đầu cả nước về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI). Điều này phản ánh rõ niềm tin ngày càng cao của cộng đồng doanh nghiệp vào môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thông thoáng và năng lực điều hành hiệu quả của chính quyền địa phương…

Toàn cảnh Khu công nghiệp Sông Khoai.

Bước vào nhiệm kỳ 2025–2030, Quảng Ninh tiếp tục xác định tăng trưởng xanh, và nâng cao chất lượng sống của nhân dân là trục xuyên suốt, là giá trị cốt lõi trong chiến lược phát triển bền vững. Tỉnh đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP ở mức cao, song song với nâng cao chất lượng tăng trưởng, hiệu quả sử dụng nguồn lực và bảo vệ môi trường. Công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, logistics xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn và dịch vụ chất lượng cao được xác định là các trụ cột phát triển trong giai đoạn tới.
Quan điểm “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng” không chỉ được khẳng định trong các nghị quyết, quy hoạch, mà đã trở thành nguyên tắc nhất quán trong lựa chọn dự án đầu tư, tổ chức thực thi và điều hành phát triển của tỉnh. Theo đó, quán triệt các nghị quyết lớn của Trung ương, Quảng Ninh coi khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược. Mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đóng góp khoảng 30% GRDP, năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) đạt trên 55%, phản ánh rõ nét chất lượng phát triển. Trong đó, khu vực công nghiệp giữ vai trò trọng tâm, với yêu cầu chuyển đổi số đi vào thực chất, từ nhà máy, khu công nghiệp đến chuỗi cung ứng và quản trị sản xuất. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua đặt hàng nhiệm vụ khoa học công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới dây chuyền, tự động hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật nhằm nâng cao năng suất, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để Quảng Ninh thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu. 

Giám sát quá trình xử lý nước thải của KCN Texhong Hải Hà thông qua hệ thống camera.

Hiện Quảng Ninh đã từng bước xây dựng được hệ thống công nghiệp theo hướng thân thiện với môi trường, kiểm soát chặt chẽ phát thải ngay từ khâu quy hoạch.  100% khu công nghiệp, cụm công nghiệp đang hoạt động trên địa bàn tỉnh đều được đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn môi trường; nhiều khu công nghiệp đã lắp đặt hệ thống quan trắc tự động, giám sát liên tục, kết nối trực tiếp với cơ quan quản lý để kiểm soát rủi ro theo thời gian thực. Đây là nền tảng quan trọng để tỉnh hướng tới mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ các khu công nghiệp đạt tiêu chuẩn khu công nghiệp xanh, vận hành theo mô hình kinh tế tuần hoàn trong sử dụng nước, năng lượng và xử lý chất thải.

Cùng với công nghiệp, tỉnh đẩy mạnh các chương trình quản lý môi trường đô thị và nông thôn theo hướng bền vững. Phân loại rác tại nguồn, xử lý rác phát điện, tái chế chất thải được triển khai đồng bộ, từng bước hình thành chuỗi giá trị kinh tế tuần hoàn. Hệ thống quan trắc môi trường không khí, nước mặt, nước biển ven bờ được đầu tư bài bản, đặc biệt tại các khu vực nhạy cảm như vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long, góp phần nâng cao năng lực giám sát, cảnh báo sớm và bảo vệ hệ sinh thái.

Máy phun sương cao áp dập bụi khu vực sàng, kho than tại Công ty CP Than Cao Sơn

Trong lĩnh vực năng lượng, Quảng Ninh từng bước chuyển dịch cơ cấu theo hướng giảm phụ thuộc vào nhiệt điện than, phát triển các nguồn năng lượng sạch hơn như điện khí, điện gió, điện mặt trời, đồng thời nâng cao hiệu suất và kiểm soát phát thải tại các nhà máy hiện hữu. Theo các sở, ngành chức năng, việc khuyến khích doanh nghiệp áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng ngay từ khâu thiết kế, đầu tư dây chuyền sản xuất được coi là giải pháp lâu dài, giúp giảm phát thải bền vững thay vì chỉ xử lý hậu quả.

Không dừng lại ở mục tiêu kinh tế – môi trường, Quảng Ninh đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng sống của người dân, coi đây là thước đo quan trọng của phát triển bền vững. Hệ thống đô thị được quy hoạch theo hướng xanh, thông minh, gắn với không gian công cộng, công viên, quảng trường, trục cảnh quan ven biển. Hạ tầng xã hội, nhất là y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao được đầu tư đồng bộ, góp phần nâng cao mức hưởng thụ của người dân.

Khu công nghiệp DEEP C trên địa bàn TX Quảng Yên được thực hiện theo hướng khu công nghiệp sinh thái.

Ông Nguyễn Duy Tiều, người dân phường Hà Tu, cho biết: Những năm gần đây môi trường sống trên địa bàn đã có sự thay đổi rõ nét theo hướng tích cực; không gian xanh ngày càng được mở rộng, hạ tầng và các dịch vụ công được đầu tư đồng bộ, chất lượng phục vụ nâng lên, qua đó tạo cho người dân cảm giác yên tâm, tin tưởng và gắn bó lâu dài với nơi mình sinh sống.

PGS.TS.Nguyễn Thế Chinh, Nguyên Viện trưởng, Viện Chiến lược Chính sách tài nguyên và môi trường (Bộ TN&MT) chia sẻ: Quảng Ninh đã có hơn 10 năm thực hiện tăng trưởng xanh, chuyển đổi xanh, nay tiếp tục thực hiện chuyển đổi xanh đến năm 2030 và tầm nhìn xa hơn đến năm 2050 theo quy hoạch của tỉnh đã được phê duyệt. Vì vậy tỉnh cần tiếp tục phát huy và hoàn thiện thêm để huy động được nhiều nguồn vốn hơn đầu tư cho chuyển đổi xanh giai đoạn tiếp theo như: Phát huy tốt hơn hợp tác công tư-PPP; huy động nguồn vốn của xã hội, đầu tư nước ngoài và nguồn vốn của khu vực tư nhân để đầu tư cho chuyển đổi xanh. Đồng thời, mở rộng huy động thu hút các nguồn vốn khác của xã hội như tín dụng xanh, trái phiếu xanh của ngân hàng và các tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính trong và ngoài nước để đầu tư cho các ngành, lĩnh vực, chương trình, dự án thực hiện chuyển đổi xanh trên địa bàn tỉnh. Đặc biệt, để thực hiện chuyển đổi xanh, Quảng Ninh cần phải có nguồn nhân lực đầy đủ và phù hợp, nhất là ở giai đoạn tới có những ngành, lĩnh vực hoàn toàn mới, công nghệ mới mà nguồn nhân lực của tỉnh hiện tại không đáp ứng được…

Các thông số vận hành Nhà máy Nhiệt Điện Mông Dương được theo dõi, xử lý 24/7. Ảnh: Hải Hà

Với nền tảng được tạo dựng trong giai đoạn 2020–2025 và tầm nhìn chiến lược cho nhiệm kỳ 2025–2030, Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và nâng cao chất lượng sống bằng những hành động cụ thể, thực chất và hiệu quả. Từ một “vùng nâu” khai thác tài nguyên, Quảng Ninh đang vươn lên trở thành hình mẫu phát triển xanh, hài hòa giữa kinh tế, môi trường và xã hội, đóng góp tích cực vào tiến trình phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.